Rijk, provincies en gemeenten willen met een gezamenlijk actieplan de leefbaarheid verbeteren in gebieden waar de bevolking afneemt. Het Rijk trekt 31 miljoen euro uit om gemeenten te helpen leegstand en verloedering tegen te gaan.

De komende dertig jaar krimpt de bevolking in een kwart van de Nederlandse gemeenten, met soms meer dan 5 procent. De plannen van het kabinet zijn vooral gericht op Parkstad-Limburg, Noordoost-Groningen en Zeeuws-Vlaanderen.

Jongeren
Het inwonertal van bijvoorbeeld Parkstad-Limburg zal de komende dertig jaar met 70.000 afnemen tot 170.000. Tegelijkertijd neemt ook het aantal huishoudens af en verlaten jongeren de stadsregio. Het aantal scholieren neemt tot 2025 met bijna een derde af.

Hogere uitkering
In het Interbestuurlijk Actieplan Bevolkingsdaling staat dat gemeenten de gevolgen van de krimp voor wonen, onderwijs en ruimte goed kunnen opvangen. Zij moeten er dan wel op tijd op inspelen. Bij wijze van experiment gaat het kabinet een aantal krimpgebieden tijdelijk een hogere uitkering uit het Gemeentefonds geven.

Zorg
Er komen ook extra inspanningen om arbeidsmarkt en zorg beter te laten aansluiten. De werkloosheid is in krimpgebieden relatief hoog, terwijl door vergrijzing meer behoefte is aan zorg.

Ouderen kunnen misschien bij hun kinderen op het erf wonen
Nog voor 2024 zal in 61 procent van de Nederlandse gemeenten het bevolkingsaantal dalen. In Zuid-Limburg is de krimp nu al aan de orde. "Waar nu het hele land meebetaalt aan het opknappen van Vogelaarwijken, is voor krimpgebieden nog niet voorzien".
De student die het allemaal grondig doorrekende, kon het niet geloven. Verwonderd kwam hij met de uitkomst terug bij zijn mentor, Wim Derks. Het zou toch niet waar zijn: over dertig jaar moet driekwart van alle schoolverlaters in krimpgebied Zuid-Limburg gaan werken in de zorg. Zo niet, dan valt onmogelijk aan de zorgvraag te voldoen. Dan blijven vooral oude mensen zitten, zonder de hulp die ze nodig hebben.
Toch is het wel waar, vertelt Wim Derks op geamuseerde toon. Derks is een van de partners van het Kenniscentrum Bevolkingsdaling en Beleid. Hij bestudeert de te verwachten gevolgen van bevolkingskrimp en blijft erbij lachen. "Geen paniek. Als er niets zou veranderen bij gelijkblijvende verhoudingen  is dat inderdaad de toekomst. Maar de werkelijkheid zal anders zijn. De verhoudingen blijven niet gelijk, men gaat al reageren".

Krimpbeleid
Zuid-Limburg is een van de drie landstreken waar bevolkingskrimp nu al aan de orde is. Het westen van Zeeuws-Vlaanderen en Noord-Oost-Groningen zijn de andere twee regio's. De Zuid-Limburgse regio Parkstad  (acht gemeenten waaronder Kerkrade en Heerlen)  is proeftuin voor landelijk krimpbeleid.
Manager Leo Beulen van Welzijnsorganisatie Alcander in Heerlen, houdt zich met het thema bezig. Hij schetst een beeld van de ontvolking. ‘De Oostelijke Mijnstreek, hier dus, bloeide tot midden jaren 60. De regio had landelijk aantrekkingskracht. Met de sluiting van de laatste mijn in 1973, viel dat weg. Sindsdien hebben we een hoge werkloosheid. Voor jongeren is de streek minder aantrekkelijk geworden. Ze komen niet vanzelfsprekend terug na hun studie elders in het land. Daar komt bij dat het in het katholieke zuiden niet meer gebruikelijk is om gehoorzaam te zijn aan de pastoor en grote gezinnen te stichten. We hebben een te laag geboorteoverschot. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek moet er 2,1 kind per gezin zijn om op peil te blijven, weet Beulen.
De bevolking in Parkstad daalde tussen 2003 en 2008 van 247.000 naar 238.000. "De basisoorzaak is inderdaad het te lage aantal geboorten", zegt Derks. "De nadruk wordt vaak gelegd op migratie van plattelandsgebieden naar de stad, maar daar zit het niet in. Er zijn gewoon te weinig kinderen".

Niet zo somber
Te weinig kinderen en ' los van de krimp' toenemende vergrijzing. Het beroep op ouderenzorg zal door deze combinatie van factoren fors toenemen. Luc de Witte heeft het eens op een rijtje gezet in een NICIS-studie, onder de titel De nieuwe groei heet krimp. De Witte is hoogleraar technologie en zorg aan de Universiteit Maastricht. "Ouderen zijn grootverbruikers van zorg. Van de mensen van 55 tot 64 jaar heeft 50 procent last van een of meer chronische ziekten. Bij 75-jarigen is dat 75 procent".  De Witte signaleert ook een sterke samenhang tussen leeftijd en beperkingen. "Van de 55 tot 64-jarigen heeft 3 procent ernstige beperkingen, bij 85-plussers is dat 60 procent".